We zien je graag zoals je bent!

Terminologie?

‘Transgender’ is een parapluterm voor personen wiens genderidentiteit, genderexpressie of gedrag anders is dan wat typisch geassocieerd wordt met de biologische sekse (m/v). Het gaat om transgender mannen en transgender vrouwen maar ook om non-binaire transgender personen, crossdressers en vele andere genderdiverse mensen. 

Eerste verschijning bij de ambtenaar van de burgerlijke stand - de aangifte

Elke meerderjarige of ontvoogde minderjarige die de overtuiging heeft dat het geslacht vermeld in zijn geboorteakte niet overeenstemt met zijn innerlijk beleefde genderidentiteit kan hiervan aangifte doen bij de ambtenaar van burgerlijke stand. Een gerechtelijke procedure tot juridische geslachtsverandering is niet meer nodig.

Zelfs een niet-ontvoogde minderjarige vanaf zestien jaar kan deze aangifte doen, en wordt hierbij bijgestaan door zijn ouders of de wettelijke vertegenwoordiger. Als de ouders hun bijstand weigeren, kan de minderjarige vragen dat hij wordt gemachtigd de aangifte te doen met bijstand van een voogd ad hoc.

De ambtenaar bezorgt een ontvangstbewijs van de aangifte aan de aanvrager.

Persoonlijke verklaring en eventuele verklaring van de kinder- en jeugdpsychiater

De transgender persoon moet bij zijn aangifte een ondertekende persoonlijke verklaring overhandigen waarin hij twee zaken vermeldt:

1. Ten eerste dat hij ervan overtuigd is dat het geslacht vermeld in zijn geboorteakte niet overeenstemt met zijn innerlijk beleefde genderidentiteit. 
   
   Vroeger was opgenomen dat dit “al een hele tijd” het geval moest zijn, waarbij ‘een hele tijd’ een standaardformule was. De ambtenaar moest echter niet nagaan hoelang de persoon die overtuiging heeft. Wellicht door de onduidelijkheid op dit vlak werd de passage ‘al een hele tijd’ afgeschaft door de wet van 20 juli 2023. De transgender persoon moet een overtuiging hebben, zonder dat hierop een tijdsframe geplakt wordt.
    
2. Daarnaast moet hij ook verklaren dat hij de administratieve en juridische gevolgen wenst van een aanpassing van de registratie van het geslacht in zijn geboorteakte.

De niet-ontvoogde minderjarige moet ook een verklaring overhandigen van zijn kinder- en jeugdpsychiater die bevestigt dat het kind over  voldoende onderscheidingsvermogen beschikt om de voortdurende overtuiging te hebben dat het geslacht vermeld in zijn geboorteakte niet overeenstemt met zijn innerlijk beleefde genderidentiteit.

Rol van de ambtenaar van de burgerlijke stand

De ambtenaar van de burgerlijke stand is de spilfiguur in deze procedure. 

Ten eerste heeft hij een informatieplicht. De ambtenaar moet de transgender persoon namelijk heel wat inlichtingen geven:

• De ambtenaar licht de transgender persoon in over het verdere verloop van de procedure, en de administratieve en juridische gevolgen van de procedure.
• De ambtenaar stelt een informatiebrochure ter beschikking, evenals de contactgegevens van transgenderorganisaties.

Ten tweede doet de ambtenaar van de burgerlijke stand een kennisgeving van de verklaring aan de procureur des Konings. Deze kennisgeving doet hij binnen de drie dagen. 

• De procureur des Konings kan dan binnen de drie maanden een negatief advies uitbrengen. Dit negatief advies komt er als de geslachtsverandering in strijd zou zijn met de openbare orde, denk aan identiteitsfraude. In de praktijk is er echter zelden een negatief advies.
• Als er binnen de drie maanden geen negatief advies komt, dan wordt het advies geacht positief te zijn.

Tweede verschijning bij de ambtenaar van de burgerlijke stand

De transgender persoon verschijnt binnen de drie à zes maanden voor een tweede keer voor de ambtenaar. 

Vroeger moest hij aan de ambtenaar een  ondertekende verklaring afgeven waarin staat dat:

• De persoon nog steeds overtuigd is van het feit dat zijn geslacht van de geboorteakte niet overeenkomt met zijn innerlijk beleefde genderidentiteit;
• De persoon zich bewust is van de administratieve en juridische gevolgen die er bij komen kijken;
• De persoon zich bewust is van het in beginsel onherroepelijk karakter van de geslachtsverandering.

Deze formaliteit is weggevallen sinds de wet van 20 juli 2023. 

Niets staat dan nog in de weg dat de ambtenaar de akte van aanpassing van de registratie van het geslacht opstelt.  Ook verbindt de ambtenaar deze geslachtsregistratiewijziging met de andere akten van de burgerlijke stand van de transgender persoon en ook de geboorteakte van zijn kinderen.

Als de ambtenaar toch weigert om akte van aanpassing op te maken kan de persoon in kwestie verhaal instellen bij de familierechtbank. De transgender persoon doet dit binnen 60 dagen. Deze periode begint vanaf de dag dat de ambtenaar van de burgerlijke stand hem in kennis stelde van de weigering om de akte aan te passen.

Juridische gevolgen van de geslachtsverandering

De rechten, bevoegdheden en verplichtingen van reeds geboren kinderen van de transgender persoon blijven dezelfde.  Dit wil bijvoorbeeld zeggen dat de vaderlijke afstamming blijft bestaan t.a.v. de transgender persoon die juridisch vrouw werd. Opgelet, ondanks het feit dat de transgender persoon nu juridisch vrouw is, zullen op de betwisting van de afstamming toch de regels van de vaderlijke afstammingsbetwisting blijven gelden.

Een speciaal geval: wanneer de transgender man (die dus voorheen biologisch vrouw was) nog bevalt nadat hij ook  juridisch man werd, zal hij in de geboorteakte van zijn kind toch als ‘moeder’ opgenomen worden.

Nieuwe aanpassingen

Indien de transgender persoon een nieuwe aanpassing van de registratie van het geslacht in de akte van geboorte heeft verkregen, heeft de vorige aanpassing van de geslachtsregistratie geen gevolgen meer vanaf de opmaak van de nieuwe akte van aanpassing van de geslachtsregistratie.